Alternatif Ölçme Değerlendirme Araçları

TAMAMLAYICI (ALTERNATİF, SÜREÇ TEMELLİ, TÜMEL) ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ARAÇLARI

YAPILANDIRILMIŞ GRİD (IZGARA)	TANILAYICI DALLANMIŞ AĞAÇ	KELİME İLİŞKİLENDİRME TESTİ
(1)                 (2)           (3)           (4)                 (5)           (6)           (7)                 (8)           (9) 1.---------------? 2.---------------? 3.---------------? 4.---------------? 5.---------------? *Çoktan seçmeli ve eşleştirme türü testlerin alternatifidir. *Her sınıf kademesinde kullanılabilir. *Cevap anahtarı 9-12-16 kutucuktan oluşabilir. *Her kutucuktaki bilgi en az bir sorunun yanıtıdır. Çoktan seçmeli testlerdeki gibi yanlış yanıt bulunmamaktadır. *Bir sorunun birden fazla cevabı olabilir. *Bir cevap birden fazla soruya yanıt olabilir. *Şans Başarısı oldukça düşüktür. *Puanlama güvenirliği yüksektir. *Üst düzey bilişsel becerileri ölçmede etkili değildir.	*Doğru/yanlış testlerinin alternatifidir. *Bilginin bütünlemesine ölçülmesini sağlar. *Öğrencinin bilgi ağındaki yanlış bağlantıları, yanlış stratejileri ve sonuçta yanlış olan bilgiyi ortaya çıkarmak için kullanılır. *Doğru yanlış testlerinde her cümle birbirinden bağımsız iken, bu teknikte her cümle birbiriyle bağlantılıdır. *Sorular genelden-özele, temelden-ayrıntıya, basitten-karmaşığa doğru hazırlanır. *Şans başarısı düşüktür. * Puanlama güvenirliği yüksektir. *Üst düzey bilişsel becerileri ölçmede etkili değildir.	Her bir kavramı çağrıştıran kelimeleri yazmanız için verilen süre 30 sn’dir. Güvenirlik…………………………………………….. Güvenirlik…………………………………………….. Güvenirlik…………………………………………….. Güvenirlik…………………………………………….. Geçerlik……………………………………………….. Geçerlik…………………….………………………….. Geçerlik…………………..…………………………….. Geçerlik………………………………………………….. *Bir konu ile ilgili verilen temel kavramın, 30sn içerisinde öğrenci zihninde yaptığı çağrışımların yazılmasına dayanan bir testtir. *İşlenen konunun  en önemli 8-10 kavramı seçilir. *Şans başarısı yok denecek kadar azdır. * Puanlama güv diğer alternatif ö.a. daha düşüktür. *Üst düzey bilişsel becerileri ölçmede etkili değildir.

PERFORMANS DEĞERLENDİRME (PERFORMANS GÖREVİ)
NEDİR	-Öğrencinin verilen performans görevini gerçekleştirirken, süreçte yaptığı çalışmaların ve sonuçta ortaya çıkardığı ürünlerin değerlendirilmesidir.
GÖREV	-Deney tasarlama, materyal geliştirme, resim yapma, kompozisyon yazma, bir probleme yönelik ürün tasarlayıp sunum yapma, rapor hazırlama
AMAÇ	-Öğrencilerin bir konudaki bilgi ve becerilerini, uygulamalar yaptırarak gelişmesini sağlamaktır.  -Öğrenilen bilgilerin gerçek ortamda kullanılmasını sağlamaktır.
AVANTAJLARI	-Öğrencilerin üst düzey zihinsel becerilerini, problem çözme gücünü geliştirir. -Yaparak yaşayarak öğrenme vardır ve öğrencilerin bilgiyi içselleştirmesini sağlar. -Öğrencilerin bütünsel gelişimlerine katkı sağlar. -Öğrencilerin grupla çalışma, iletişim, teknolojiyi kullanma gibi becerilerinin gelişmesini sağlar. -Öğrenme eksiklikleri belirlenebilir, anında dönüt-düzeltme verilir. -OTANTİK değerlendirme yapılmasına olanak sağlar.
PERFORMANS GÖREVİNDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER	-Gözlenebilir olmalıdır. (yapılış aşamasının gözlenebilir olması yani süreç değerlendirme boyutu) -Uygulama sonucunda bir ürün ortaya çıkmalıdır. (ürün edinilen bilginin somut kanıtıdır yani sonuç değerlendirme boyutu) -Disiplinler arası geçişi sağlamalıdır. (bilgilerin transfer edilmesi) -Sosyal becerileri geliştirmelidir. -Üst düzey düşünme süreçlerini geliştirmelidir.
DEZAVANTAJLARI	-Puanlama güvenirlikleri standart testlere göre çok düşüktür. (Puanlama güvenirliğini yükseltmek için rubrik kullanılır.) -Emek, zaman ve maliyet yönünden ekonomik değildir.

PORTFOLYO DEĞERLENDİRME (BİREYSEL GELİŞİM DOSYASI/ÜRÜN DOSYASI)
NEDİR	-Öğrencinin bir öğrenme alanındaki çaba, başarı ve gelişimini kanıtlayan, uzun bir zaman dilimindeki (bir dönem, bir yıl) çalışmalarının toplandığı dosyadır.
NELER YER ALIR	-Standart test sonuçları, projeler, performans görevleri, inceleme raporları, makale-şiir-köşe yazıları-resim-çizim, öz-akran değerlendirme formaları,
AMAÇ	Öğrencinin belirlenen öğretim hedeflerine ulaştığını kendi seçtiği ürünlerle aşama-aşama göstermesi ve kanıtlamasıdır.
AVANTAJLARI	-Öğrencinin öğrenme sürecinde sorumluluk almasını, kendi öğrenmelerini izlemesini ve kendini değerlendirme yeteneğine sahip olmasını sağlar. - Öğretmene değerlendirme sürecinde alternatifler yaratır. -Değerlendirme sürecine öğretmen, öğrenci ve veli katılır. -Gelecekteki öğretmenlere bilgi sağlar, arşiv niteliği vardır, öğrenci cv’sidir. -Öğrencilerin bütünsel gelişimlerine katkı sağlar. -Öğrenme eksikliklerinin belirlenmesi amacıyla kullanılamazlar. -OTANTİK değerlendirme yapılmasına olanak sağlar.
DEZAVANTAJLARI	-En büyük sınırlılığı puanlama aşamasında bireysel ölçütler geliştirmenin zor olmasıdır. -Puanlama güvenirliği düşüktür. -Emek, zaman ve maliyet yönünden ekonomik değildir. -Kalabalık sınıflarda uygulanması zordur.

ÖZ DEĞERLENDİRME
NEDİR	-Öğrencilerin verilen ölçütler doğrultusunda kendi çalışmalarını değerlendirmesidir.
AMAÇ	-Öğrencinin kendi güçlü ve zayıf yönlerinin farkına varmasını, kendini tanımasını sağlamaktır.
	-Öğrencinin değerlendirme sürecinde sorumluluk alması sağlanır. -Öğrencinin öz eleştiri becerisinin gelişmesi sağlanır. -Metabilişsel düşünmeyi geliştirir. (Öğrenmeyi öğrenme) -Elde edilen puanlar daha çok motivasyon amacıyla kullanılmalıdır. Çünkü öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirirken yanlı davranmaları güvenirliği düşürür.

AKRAN DEĞERLENDİRME
NEDİR	- Öğrencilerin verilen ölçütler doğrultusunda birbirlerinin çalışmalarını değerlendirmesidir.
AMAÇ	-Öğrencilerin yapıcı ve olumlu eleştiri yapabilme becerisini ve eleştiriye açık olma becerisini geliştirmektir
	- Öğrencilerin değerlendirme sürecinde sorumluluk alması sağlanır. -Değerlendirme kültürü oluşturur. -Demokrasi bilincinin gelişmesini sağlar. -Elde edilen puanlar not verme amacıyla kullanılmamalıdır. Çünkü öğrencilerin değerlendirme yaparken yanlı davranmaları güvenirliği düşürür.

ÇAĞDAŞ DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE KULLANILAN PUANLAMA ARAÇLARI

KONTROL LİSTESİ	DERECELEME ÖLÇEĞİ	DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI (RUBRİK)
DAVRANIŞLAR EVET HAYIR 1)------------------- 2)------------------- 3)------------------- 4)-------------------	DAVRANIŞLAR 1 2 3 4 5 1)------------------- 2)------------------- 3)------------------- 4)-------------------	-Değerlendirme sürecinde puanlama güvenirliğini artırmak amacıyla kullanılır. -Verilen bir performans görevini öğrenci yerine getirirken, ne yaparsa – ne kadar puan alacağını gösteren ve önceden öğrenciye verilen puanlama anahtarıdır. -Objektif puanlamayı sağlar. -Değerlendirme sürecindeki belirsizliği giderir. -Öğrenciler kendi öğrenmelerinden sorumlu olurla ve motivasyonları artar. -Kullanılan puanlama ölçütleri mutlaktır değişmez. -Puanlama aşamasında öğrencilerin ilgi, ihtiyaçları göz önünde bulundurulmaz nesneldir. Analitik Rubrik: Değerlendirme sürecinde performansı oluşturan davranışlar adım adım puanlanıyorsa analitik rubriktir. -Daha ayrıntılıdır. Holistik (Bütüncül) Rubrik: Değerlendirme sürecinde performansın bütününe odaklanıp genel puanlama yapılıyorsa holistik rubriktir. -Daha yüzeyseldir.
-Değerlendirme sürecinde puanlama güvenirliğini artırmak amacıyla kullanılır. -Bir davranışın “var” yada “yok” olduğunu gösteren listedir. -Davranışın ne düzeyde yapıldığı bilgisi vermez. Davranışlardan kaç tanesine sahip olunduğunu belirtir. -Davranışlar arasında hiyerarşi vardır. Öncelik sonralık ilişkisiyle ilgili bilgi verir. -Süreç + sonuç değerlendirilir. *Daha çok süreç ölçmede etkilidir.	-Değerlendirme sürecinde puanlama güvenirliğini artırmak amacıyla kullanılır. -Bir davranışın ne düzeyde yapıldığını gösteren listedir. (iyi/orta/kötü) -Davranışların yapılma düzeyini derecelendirir. -Davranışlar arasında hiyerarşi yoktur. -Süreç + sonuç değerlendirilir. *Daha çok sonuç ölçmede etkilidir.

Öğretim İlkeleri

ÖĞRETİM İLKELERİ

           

1. Hedefe Görelilik

·         Öğretimi planlarken ilk kullanılması gereken ilkedir.

·         Öğrenme-öğretme sürecinin hedef davranışlar kazandırmaya dönük olması,

·         Hedefe uygun yöntem-teknik-materyal kullanma

·         Etkinlikleri hedef davranışları kazandıracak şekilde düzenleme

2. Öğrenciye Görelik (Düzeye Uygunluk)            

·         Bireysel farklılıkların dikkate alınması ve öğretimin bireyselleştirilmesidir.

·         Öğrencinin ilgi, istek, ihtiyaç ve her türlü hazırbulunuşluk düzeyinin (yaş, cinsiyet, önbilgiler) gelişimsel özelliklerin dikkate alınmasıdır.

·         Öğretim sürecinde farklı teknik ve araçlardan yararlanılmasıdır.

Not: Çağdaş eğitimde öğrenciye görelik hazır bulunuşluğun dikkate alınarak öğretimin bireyselleştirilmesi olarak da ifade edilir.

3. Aktivite (Etkin Katılım)  

·         Öğrencinin öğretim sürecine olabildiğince çok duyu organıyla dâhil edilmesidir.

·         Öğrencinin öğrenme çabası içerisine sokulmasıdır.

·         Etkinlikler özellikle “yaparak yaşayarak öğrenme” temelli olmalı.

·         Katılım artıkça kalıcılık artar.

4. Yaşama Yakınlık (Hayatilik)     

·         Öğretimde ve içerikte günlük hayatta kullanılabilir ve yararlanılabilir bilgilere yer vermedir. Yani öğretimin ve içeriğin yaşamla ilişkili olmasıdır.

·         Dewey; “eğitim yaşama hazırlıktan öte yaşamın ta kendisidir” diyerek hayatilik ilkesine vurgu yapmıştır.

·         Sınıfta öğrenilen bilgilerin günlük yaşamda kullanılması,

·         Öğrenilen bilgileri transfer etme,

Örnek: Çocuğun matematik dersinde öğrendiği bilgileri market alış verişinde kullanması

Not: Yaşama yakınlık ve Transfer ilkesi bir biri ile karıştırılır.

—  Örnek: Öğretmenin matematik dersinde öğrencilerini kantin alışverişine götürmesi (öğrenme devam ediyorsa yaşama yakınlık)

—  Çocuğun matematik dersinde öğrendiği bilgileri market alış verişinde kullanması (öğrenme tamamlandıktan sonra bilgi günlük yaşamda kullanılıyorsa transfer)

5. Transfer (Dayanışıklık)  

·         Elde edilen bir bilginin başka bir problemi çözerken (farklı alanda da) kullanılmasıdır.

·         Daha önce öğrenilen bilginin yeni bir durumda kullanılmasıdır.

6. Açıklık (Ayanilik)

·         Konuşma ve yazı dilinin açık ve anlaşılır olması, örnekler ve araç - gereçlerle öğretimi daha açık hale getirmedir.

·         Mantığı konuyu daha anlaşılır hale getirmektir

Anahtar kelime: Konuşma dilinin açık net anlaşılır olması, araç gerek kullanarak açık anlaşılır hale getirme

7. Ekonomiklik (Tasarrufluk)

·         Bir taşla iki kuş vurma.

·         En az emek, en az zaman ve en az enerji sarf edilerek en yüksek verimin alınmasıyla ilgilidir.

7. Bütünlük

·         Öğrenme sürecinde öğrencinin fiziksel, bilişsel, duyuşsal vb. tüm özelliklerinin bir bütün olarak dikkate alınması ve her yönüyle dengeli bir biçimde eğitilmesidir.

·         Diğer anlamı: bu ilkeye göre bilgilerin birbirine bağlı ve birbirine tamamlar şekilde sunulması gerekir.

9. Sosyallik (Otoriteye İtaat ve Özgürlük)            

·         Öğrencilerin kurallara uyma eğilimi göstermesi otoriteye itaattir.

·         Öğrenciye kendi kararlarını verebilme, kendi kendini yönetme, kritik durumlarda özgür kalabilme, hür kararlar verme mutluluğunu ve sorumluluğunu kazandırma özgürlüktür.

10. Güncellik (Aktüalite)

·         Öğrenme sürecinde günlük yaşamdan örneklerin (güncel bilgilerin) kullanılmasıdır.

·         Öğrencilerin hayatın gerçekleriyle karşılaşmaları ve öğrenmeleri, işlenen dersler ile güncel olaylar arasında ilişki kurabilmeleri bu ilkeyle sağlanır.

11. Bilgi ve Becerilerin Güvence Altına Alınması            

·         Değişmeyen, evrensel bilginin sonraki kuşaklara aktarılması bilgi ve becerinin güvence altına alınması ile sağlanır.

·         Kullanılsın ya da kullanılmasın gerçek bilginin öğrenci tarafından bilinmesi gerekliliği bu ilke ile izah edilmektedir.

12. Bütünden Parçaya (Tümdengelim)

·         Öğretilecek konunun bütünden parçaya, genelden özele doğru verilmesidir.

·         Öğrenciler bütünü daha kolay algılar, bu nedenle önce bütünün ve genelin öğretilmesi de bu ilke ile ilişkilendirilebilir.

13. Somuttan Soyuta

·         Öğrenci için soyut olan bir kavramın materyal kullanılarak somutlaştırılmasıdır.

·         Bir nesnenin önce somut hali gösterilir, sonra soyut kavrama geçilir.

·         Öğretmenin nesneleri önce parmaklarını kullanarak saymalarını sağlaması sonra bu sayma işlemini öğrencinin zihinde yapmaya başlaması,

Örnek: Sayıların abaküs, fasulye ve parmakların kullanılarak öğretilmesi

·         Gözle görülenden, elle tutulandan, görülmeyene ve soyut olana doğru öğretimin yapılmasıdır.

·         Bireyin zihinsel gelişimi de somuttan soyuta doğru gerçekleşmektedir.

·         Soyut kavramların öğretiminde kullanılır. Mesela; sayı, sevgi, aşk gibi.

2013 KPSS: Bir sınıf öğretmeni, ilkokula yeni başlayan öğrencilerinin, zihinlerinde sayı kavramını oluşturmalarına yardım etmek için fasulye taneleri ile oluşturduğu kümelerle rakamları eşleştirmiştir. Öğretmen somuttan soyuta ilkesini kullanmıştır

14. Bilinenden Bilinmeyene            

·         Öğrencinin önceki öğrenme yaşantılarında elde ettiği bilgi/deneyimlerin dikkate alınmasıdır.

·         Yeni bilgi ve deneyimlerin, eski bilgilerin üzerine inşa edilerek öğretim gerçekleştirilmelidir.

·         Yeni öğrenmelerle eski öğrenmelerin ilişkilendirilmesidir.

·         Önbilgi-Yeni bilgi bağının kurularak öğretimin gerçekleşmesidir.

·         Öğrencinin bildiklerinden hareket etmektir.

15. Yakından Uzağa

·         İçerik hazırlanırken, öğrenme-öğretim süreci uygulanırken (yani öğretmen bilgileri, örnekleri öğrenciye aktarırken) öğrencinin yakın zamanından başlayarak uzak zamana, yakın çevresinden başlayarak uzak çevreye (Mahalleden kente, kentten ülkeye, ülkeden dünyaya) doğru gidilmesidir.

2007 KPSS: Çocuğun içinde yaşadığı çevre çocuğun öğrenme sürecini etkiler. Öğretim stratejileri belirlenirken bu çevreye dikkat edilmeli ve çevre, öğrenme sürecinde etkin olarak işe koşulmalıdır. Bu ifade yakından uzağa öğretim ilkesiyle ilgilidir.

Anahtar kelimeler: İlçemiz, ilimiz, bölgemiz, yurdumuz. Çevre öğrenme sürecinde etkin olarak işe koşulmalıdır.

MUSTAFA AKYOL

EĞİTİM BİLİMLERİ UZMANI